Geschiedenis

De vroege geschiedenis willen wij u graag schetsen door een aantal passages weer te geven van de optekeningen door Kolonel Ort uit 1901 in zijn beschrijving ” Oldenzaal tijdens de Salische Franken”.

Johannes Apollonius Ort, geboren op 2 mei 1842 in Woudrichem had een lange carrière in het leger achter de rug – laatstelijk was hij kolonel-kommandant van het 1e regiment huzaren – toen hij zich na zijn pensionering in 1899 geheel kon wijden aan zijn grote hobby’s archeologie en topografie. Ook het volksgeloof speelde een belangrijke rol bij zijn onderzoeken die hij al tijdens zijn militaire loopbaan uitvoerde. Hij wisselde nogal eens van garnizoensplaats en zocht dan onmiddellijk contact met lokale historici en struinde de omgeving af op zoek naar archeologische vondsten . Via zijn zus, die was getrouwd met textielfabrikant Diederich Gelderman kwam hij regelmatig in Oldenzaal, waar hij uitgebreid de omgeving verkende en in 1895 ook een belangrijke vondst deed, n.l. het bronstijdgrafveld op de Thij in Oldenzaal.

Een van Ort’s publicaties vormde een weerslag van zijn onderzoek in Oldenzaal en omgeving. In ‘Oldenzaal tijdens de Salische Franken’ (1901) komt Ort met een aantal theorieën over onder meer de betekenis van de plaatsnaam Oldenzaal en over het Germaanse heiligdom dat ooit op de Tankenberg zou hebben gestaan. Veel boerderijnamen herleidt Ort naar een Germaanse oorsprong. De tekst staat vol met toespelingen naar Germaanse goden en naar het lokale bijgeloof.

Thea Evers schrijft in de Tubantia (2006) over deze publicatie: ‘Het is een boek waarbij het je regelmatig duizelt door alles wat de kolonel van stal haalt om zijn theorieën te staven. Tegelijkertijd fascineert het door de oude verhalen over het bijgeloof, dat aan het einde van de negentiende eeuw nog heel dichtbij is. Zijn informanten, hebben het ofwel zelf meegemaakt, of gehoord van hun ouders.

Enkele passages:
“De Hooge Lutte ligt ten zuiden van de Groote Hel; Benoordende Lutte ten noorden daarvan.
Tusschen den doodenweg en den weg naar Denekamp verheft zich de ruim 57 meters hooge Haeckenberg met de hoeve van dien naam. Een heerlijk uitzicht heeft men hier; helaas is de koepel op het hoogste punt zoo vervallen, dat men zonder gevaar daar niet kan ingaan. De kop van den berg is een afzonderlijke heuvel, kegelvormig, met een grondvlak dat een halve hectare groot is, met hoog hout bezet; de hoeve ligt bij den voet.
Beckgrave en Klein- of Old Haeckenberch liggen in de vallei ten noordwesten. Bij de laatstgenoemde hoeve ontspringt de Linderbeek, die bij Harseveld in de Dinkel valt. Het Hutten- en Huyntveld liggen bij deze hoeven, die geen aanleiding tot opmerkingen geven.
Groot Haeckenberg wordt in 1440 Hakenberch en Kokenberch, in 1619 Haekenbergh genoemd; in 1651 staat vermeld Haeckenbergs becke kamp en Hs. Pierick.
Hier heeft volgens de legende een hoofdman der Hunnen op het hoogste punt van den berg gewoond. Hij bouwde van hier een gouden onderaardschen weg naar den Hunnenborg te Volthe, dat in + 900 Uuluth heette. Volgens Telman op Daelkote (in 1440 Fenne Dalcoten),
kwam eens op Haeckenberchs hoeve een Hunnekind, dat zwijgend bij den haard ging zitten. Het kon niet spreken en gaf geen antwoord op de vragen van de bewoners. Toen men echter op zijn aanwijzing eikeldopjes, die bij den haard stonden, met water gevuld had, antwoordde het op de vraag hoe oud het was: “ik ben zoo oud, dat ik vroeger het Weustbosch, tusschen hier en Gronau, heb zien omhakken om van de boomen molenassen te maken; sedert is het gegroeid, zoodat het weder voor hetzelfde doel gehakt wordt.”

Bij de koepel vertoonen zich witte wijven of wichten zooals de bewoner Roesthuis zich uitdrukte; vooral bij omstuimig weer en omtrent de Kerstdagen jaagt Tüpis met veel geraas van af de koepel de vlakte in. Het gegil van vrouwen, het keffen van honden wordt gehoord en maken den Haeckenberg tot een echten Wodansberg. Ook het grijze veulen vertoont zich hier. Eenige honderden passen van de koepel ligt de Pollkamp , die met Balder in verband staat. Ook bij de Pollinck (Pollem), waar Balder werd vereerd, is een plaats aan Wodan gewijd in de nabijheid, n.l. het Hannof, zooals wij weldra zullen zien.
De naam Haeckenberch staat ontwijfelbaar met Wodan in verband, wiens bijnaam als wilde jager is Hakolberend, Hackelbärend, Hackelbernd, Hackelberg, Hackelblock. De Altmärker kennen eenen wilden jager Hakkeberg genaamd en laten hem ’s nachts met paarden en honden van den Harz afdalen en in de Drömling jagen (Temme, s. 37). Ad. Kuhn, no. 17, noemt hem Hackenberg en Hackelberg; hij zou ook op Zondag gejaagd hebben en de boeren gedwongen om mede te doen. Eens kwam aan weerszijden van hem een ruiter rijden en elk verzocht hem met hem mede te gaan. De een zag er wild en woest uit, zijn paard spoot vuur uit neus en mond; de andere die links van hem was, zag er rustiger en zachter uit.

De recente geschiedenis:

In de tweede helft van de negentiende eeuw worden in Twente de markegronden ontgonnen. Hierbij speelde de Nederlandse Heidemaatschappij – opgericht door een aantal Twentse fabrikanten – een belangrijke rol. Vooral in de periode 1890 – 1920 worden er door de textielfabrikanten op grote schaal buitenplaatsen aangelegd. Deze werden aanvankelijk alleen in de zomermaanden bewoond, maar al snel daarna ook permanent. Het afwisselende en geaccidenteerde landschap op de stuwwal bij Oldenzaal was daarbij bijzonder in trek.
Op Het Hakenberg werkten twee vooraanstaande tuinarchitecten Pieter Wattez(1912) en H. Copijn &Zoon (1927) in opdracht van de familie Blijdenstein

De gronden op Het Hakenberg waren in de negentiende eeuw eigendom van achtereenvolgens de families Essink/Kock te Oldenzaal,  Krepel te Deventer en Noury te Klarenbeek.
In 1902 koopt A.J.H. Blijdenstein op een openbare veiling het landgoed. De landerijen werden zowel ten behoeve van de houtproduktie, de landbouw en de jacht beheerd. Van een landhuis was nog geen sprake. Wel stond er op de top van de berg een theekoepel. Deze was in 1856 in opdracht van dominee Ter Kuile gebouwd door timmerman Jan Wansink. Deze verkeerde in 1903 in vervallen staat en is afgebroken en weer opgebouwd op het Landgoed Boerschotten. In het kader van het Herstelplan 2012/2016 is de theekoepel heropgericht  en vervaardigd door timmerman Ben Geerdink.
De familie Blijdenstein woonde in Enschede en verbleef in de zomer regelmatig in de de heerschapskamer van de hoeve Hakenberg. A.J.H. Blijdenstein was gehuwd met Geertruida van Heek.
In 1921 kwam Het Hakenberg na vererving en verkoop in handen van W. Blijdenstein. In 1928 liet hij het landhuis bouwen, nadat de firma H. Copijn & Zoon reeds was begonnen met de reorganisatie van het park.
Het Hakenberg is tot 2007 door een drietal generaties Blijdenstein bewoond. In 1972 is een gedeelte van de landgoedgronden verkocht aan Natuurmonumenten.
Het buitenplaats gedeelte – landhuis, koepel, koetshuis, en omliggende parkaanleg – is sinds 2007 in bezit van het echtpaar Anne-Marie en Paul Kamphuis.

Cultuurhistorie:

Samenvattend kan worden gesteld dat De Buitenplaats Landgoed Het Hakenberg een goed voorbeeld is van een textielfabrikantenbuitenplaats, waar twee vooraanstaande landschapsarchitecten – met een tussenruimte van slechts 15 jaar – werkzaam zijn geweest. Voorts is het landhuis van de hand van de bekende streekarchitect Jan Jans. Deze is er op een voortreffelijke wijze in geslaagd om het aanvankelijk eenlaags huis te  “verheffen” zodat het fungeert als ijk-, en kaatspunt vanuit de verschillende licht- en zichtlijnen.
Het Hakenberg is voorts van nationale betekenis vanwege de vormgeving die het aanwezige agrarische cultuurlandschap in takt liet en de verfraaiing met bijzondere boom en struiksoorten beperkte tot de sierbosranden. De ligging van het landhuis op de top van de heuvel is ten volle uitgebuit met een daaronder naar het zuiden aangelegde concentrische padenstructuur en zichtlijnen langs solitaire bomen en boomgroepen in Engelse landschapstijl.
Voorts bezit het terrein een grote dendrologische waarde vanwege het bijzondere sortiment uit de jaren twintig van de vorige eeuw.
De buitenplaats is onlangs voorgesteld als rijksmonument.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: